Strona główna Informator Forum Mapa Galeria Kontakt Wiadomości Nadarzyńskie
English version  Adres: Mszczonowska 24, 05-830 Nadarzyn     Tel. +48 22 7298185, +48 22 7298195
szukaj:
Gmina Nadarzyn
Warto wiedzieć
Władze gminy
Wyróżnienia i rankingi
Herb
Kontakt
Współpraca z    zagranicą
Elektroniczna Skrzynka Podawcza
Pozyskane dotacje

Oświata
Placówki publiczne
Placówki niepubliczne
Ognisko "Tęcza"
Wniosek o przyznanie dofinansowania zakupu podręczników
Sport
GOS
Kultura
NOK
Biblioteka
Strażacka Orkiestra
Opieka zdrowotna
SPG ZOZ
MCSiM w Kajetanach
Bezpieczeństwo
KP Nadarzyn
Straż Gminna
OSP Nadarzyn
OSP Młochów
Pomoc społeczna
GOPS
DPS Kostowiec
Dom Dziecka w Walendowie
Turystyka
Walory przyrodnicze
Szlaki turystyczne
Szlak w Młochowie
Agroturystyka
Organizacje pozarządowe
Przepisy prawne
Konsultacje
Otwarte konkursy ofert
Organizacje
Szlakiem Tęczy
Inne
Historia
Mapy historyczne
Parafie
Przedsiębiorstwo Komunalne Nadarzyn
Plan rozwoju
Dziennik Ustaw
Monitor Polski
BIP www.bip.gov.pl
działy artykułów
działy newsów
rekomenduj nas
kontakt



















Historia

Nadarzyn położony przy ruchliwej trasie z Warszawy do Katowic jest starą osadą z tradycją sięgającą czasów Księstwa Mazowieckiego.Pierwsze wzmianki o Nadarzynie pochodzą z początków XV wieku, kiedy stanowił prywatną własność rodziny Nadarzyńskich herbu Radwan, rezydującej w sąsiednim Ruścu. W roku 1453 Tomasz Nadarzyński uzyskał od księcia mazowieckiego Bolesława IV przywilej na lokację miasta na prawie chełmińskim. Była to 38 lokacja na Mazowszu w XV wieku, co świadczyło o świetności Nadarzyna w tamtych, jakże odległych latach. Przywileje miejskie zostały potwierdzone przez królów polskich: Zygmunta Starego w 1529 r., Zygmunta II Augusta w 1559 r., Jana III Sobieskiego w 1682 r., Augusta II w 1698 r. i Stanisława Augusta Poniatowskiego w 1779 r.

Kościół w NadarzynieW roku uzyskania praw miejskich z fundacji Tomasza z Ruśca wzniesiony został pierwszy drewniany kościół. Kilkanaście lat później w roku 1469 biskup poznański, Andrzej z Bnina Opaliński zatwierdził przy kościele parafię, mającą swą kaplicę w Ruścu (parafia Nadarzyn znajdowała się wówczas na terenie diecezji poznańskiej i była pod wezwaniem Nawiedzenia NMP i Św. Leonarda Wyznawcy). Prawie sto lat później, w 1554 r. Zofia z Mrokowskich Nadarzyńska założyła pierwszą szkołę w Nadarzynie, a wkrótce potem wraz z Barbarą Pilikową pierwszy szpital pod wezwaniem Św. Ducha. Ten raczej przytułek dla ubogich (taki był charakter ówczesnych szpitali), w pobliżu którego stała figurka Matki Bożej, mieścił się przy obecnej ulicy Poświętnej i przetrwał do czasów rozbiorów. Nowy kościół, na miejsce starego, zniszczonego i spalonego przez Szwedów, powstał w 1661 r., a wzniesiony został przez Michała Karnkowskiego, wojewodę płockiego, starostę wyszogrodzkiego, dziedzica Walendowa, Nadarzyna i Wolicy jednocześnie.

W wiekach XVII i XVIII Nadarzyn kilkakrotnie zmieniał właścicieli. Od 1678 roku był własnością jezuitów płockich, od 1774 roku należał do Branickich, a potem Ogińskich.

Miasto intensywnie się rozwijało dzięki korzystnemu położeniu przy kupieckim trakcie częstochowskim, jednej z nielicznych dróg przecinających wówczas okolicę. W niespokojnym jednak schyłku XVII wieku, kiedy wojska pruskie i rosyjskie okupowały i grabiły te tereny, ucierpiał również i Nadarzyn, w którego pobliżu odbyło się wiele potyczek powstania kościuszkowskiego.

Po III rozbiorze Polski powiat błoński, w skład którego wchodził wówczas Nadarzyn, znalazł się w zaborze pruskim, a od 1806 r. był pod zaborem rosyjskim.

Pałac w MłochowieW 1806 roku z fundacji hrabiego Tomasza Ostrowskiego herbu Rawicz, senatora, wojewody i prezesa Senatu Królestwa Polskiego, powstał wzniesiony według projektu architekta Jakuba Kubickiego kościół parafialny pod wezwaniem Św. Klemensa. W tym samym czasie (i w tym sa-mym klasycystycznym stylu) Kubicki zaprojektował zajazd usytuowany w pobliżu kościoła i rynku, a jednocześnie u wylotu głównego traktu w kierunku Warszawy. Zajazd ten, obszerny i wygodny, dający schronienie zarówno podróżnym, jak i koniom, zaopatrzony w szynk z zapleczem, stał się znaną i licznie odwiedzaną - szczególnie przez kupców - gospodą. Szczególną sławę przyniósł mu książę Józef Poniatowski, który w 1809 r. przed bitwą pod Raszynem zagościł tu wraz ze swoim sztabem.

Kolejne zniszczenia i rabunki miały miejsce w okresie powstania listopadowego, kiedy to w 1831 roku znaczne siły rosyjskie zostały skon-centrowane na linii Błonie - Nadarzyn. Wkrótce po upadku powstania, w 1837 roku, zaborcy rosyjscy przemianowali województwo warszawskie na gubernię warszawską. Następne zmiany nastąpiły po stłumieniu kolejnego, patriotycznego zrywu Polski, powstania styczniowego. W 1869 roku przeprowadzony został nowy podział administracyjny guberni. W tym samym roku władza rosyjska odebrała Nadarzynowi prawa miejskie, nadając mu status osady. Mimo to stale wzrastała liczba mieszkańców Nadarzyna; pod koniec XIX wieku żyło tu około 1200 osób, a w 1910 roku 2500.

Zniszczenia w okresie l wojny światowej nie ominęły również Nadarzyna, którego ludność pod koniec wojny zmniejszyła się do połowy, głównie na skutek ewakuacji podczas przygotowań linii frontu.

W 1915 roku pożar zniszczył zwartą, drewnianą zabudowę wokół rynku, a w listopadzie 1918 roku członkowie założonej przed dziewięcioma laty Ochotniczej Straży Pożarnej pod dowództwem Kazimierza Rosińskiego brali udział w rozbrajaniu Niemców.

W latach międzywojennych Nadarzyn należał do gminy Młochów powiatu błońskiego. Był jednak siedzibą gminy, która mieściła się w jednym z budynków okalających Plac Marszałka Piłsudskiego, gdzie obecnie stoi popiersie marszałka. Ludność całej gminy liczyła wówczas około 10,5 tys. osób; w tym olbrzymią większość, bo około 9,5 tys. stanowili Polacy, a do mniejszości narodowych należeli Żydzi (zajmowali się głównie handlem) oraz niewielka liczba Niemców i Rosjan.

 W niepodległej już Polsce nadal intensywnie pracowała w Nadarzynie Ochotnicza Straż Pożarna, a obok niej rozwijało swą działalność Kółko Rolnicze, które prowadziło szkolenia rolników, między innymi poprzez wizytowanie gospodarstw o najlepszych wynikach. W roku 1932 oddano do użytku drewnianą szkołę o sześciu izbach lekcyjnych, przy której budowie szczególnie dużo inicjatywy wykazali Tomasz Kalbarczyk - ówczesny kierownik szkoły, oraz mieszkaniec Nadarzyna, Bolesław Mroziński. Budynek ten służył później dzieciom jako przedszkole i został rozebrany kilkanaście lat temu, ustępując miejsca przestronnemu, nowoczesnemu gmachowi przedszkola. W 1935 roku powstał w Nadarzynie gminny Ośrodek Zdrowia, którego pierwszym kierownikiem był doktor Wróbel.

W latach II wojny światowej położony w sąsiedztwie gnębionej Warszawy na szlaku, po którym posuwała się niemiecka l Dywizja, Nadarzyn był jednym z punktów oporu wojsk polskich. Wiosną 1940 roku ekshumacja i pogrzeb pomordowanych wcześniej osób przekształciły się w patriotyczną manifestację przy dźwiękach chóralnie odśpiewanej „Roty”. Na tym terenie działał oddział WZ-Armii Krajowej, którego dowódcą był por. Henryk Walicki ps. „Twardy” z Podkowy Leśnej. Spod okupacji hitlerowskiej Nadarzyn został uwolniony tego samego dnia co Warszawa - 17 stycznia 1945 roku.

                                                                                                                                                     Oprac. Grażyna Siczek

mapa Nadarzyna i okolic z 1843 roku (opr. przez Kwatermistrzostwo Wojska Polskiego)

odkrycia archeologiczne 1 (2004 r.)

odkrycia archeologiczne 2 (2005 r.)

Wystawa „O granice i niepodległość 1918-1922” (cz. I)

Prezentacja „O Karolu Łoniewskim”


© 2005 - 2013 Gmina Nadarzyn.
Autorskie prawa majątkowe do zdjęć i artykułów umieszczonych na niniejszej stronie przysługują Gminie Nadarzyn.
Nie mogą być one rozpowszechniane ani powielane w żadnej formie bez jej zgody.
0.01 |